Wat is 'De tuin van Toyo'

Het Begin

In 2005 trof Pietje Toyo aan op de markt in het Béninese stadje Dogbo. Wie Toyo is of was kunt u lezen in ‘Wie is Toyo?’ Zoals bijna alle mensen met een ernstige geestelijke of fysieke beperking was ook zij het slachtoffer van veel onbegrip bij de lokale bevolking. In Afrika heerst nog steeds een zeer groot taboe op het gehandicapt zijn en vaak worden, vooral geestelijk gehandicapten, opgesloten in hutten al dan niet vastgeketend aan een paal, muur of zware steen in de hut. Dit is enerzijds om mensen uit het sociale circuit te houden (taboe) maar anderzijds ook vaak de enige praktische optie voor ouders die op het land of in de handel moeten werken om iedere dag weer een maaltijd op tafel te krijgen.

Lokaal Intitiatief

Eind 2005 werd door een, werkelijk uniek, lokaal initiatief een opvangcentrum voor mensen met een verstandelijke beperking geopend. Het opvangcentrum ‘Centre d’Accuel Père Hervé Passard’ in Fafadji, een dorpje in het arrondissement Madjrè van de gemeente Dogbo, is misschien wel het enige opvanghuis in haar soort in het hele land (2,7 x Nederland).

Toyo kreeg hier gelukkig een plekje. Geen getreiter meer, ieder dag te eten en een emmer water om zich te wassen. Ze zag er dan ook geweldig uit met mooie kleren, lekker schoon en zichtbaar gelukkig toen Pietje haar een jaar na de ontmoeting op de markt in Dogbo in het centrum aantrof. Ze was er de jongste en werd door velen vertroeteld. De oprichters van het centrum, een aantal lokale ‘notabelen’ –daar valt in Afrika ook de dorpsonderwijzer onder-, georganiseerd in een NGO leggen maandelijks wat bij elkaar voor de huur van het gebouw, het voedsel en de medicatie. Het dak boven het hoofd, een matje om op te slapen en een redelijk gevulde maag was voor een 50-tal mensen gerealiseerd. Allen hadden het beter dan ooit.

Maar de dagen duren lang als je niets om handen hebt en uiteindelijk maakt het niets doen je leven troosteloos en zinloos. De medicatie, het hangen en wachten op de volgende maaltijd maakt de mensen uiteindelijk apathisch.

Raoul

Het centrum wordt gerund door Raoul Diop AGOSSOU en toen Pietje Toyo in het centrum ging opzoeken raakte ze in gesprek met Raoul over de overeenkomsten en verschillen van zorg leveren aan onze bewoners in Nederland en in Bénin. Pietje werkt, net als Raoul dat doet in Bénin, met mensen met een verstandelijke beperking of handicap in Nederland.

Al gauw kwam het gezamenlijke probleem van dagbesteding aan de orde en er ontspon zich een discussie over wat een zinvolle dagbesteding is en het grote belang ervan voor het welzijn van onze bewoners. Raoul probeerde wel wat, zoals samen liedjes zingen en dansen maar veel bewoners vragen individuele aandacht en Raoul moet bovendien veel op pad om in de omgeving nieuwe bewoners te ‘ontketenen’ en afspraken te maken over opname in het centrum.

(Er wordt een kleine bijdrage verwacht van ouders’/familie in de vorm van af en toe wat voedsel, of om te helpen koken of klussen).

In Nederland is het, ondanks een heel divers aanbod, toch nog heel moeilijk om een goede dagbestedingplek te vinden. In Bénin echter bestond het hele concept ‘dagbesteding’ al helemaal niet. Het bestaan van het Centrum op zich is al heel bijzonder. Wat ons erg raakte in de sfeer van dit Centrum was de echte betrokkenheid van Raoul op de mens met een ernstige verstandelijke handicap.

De Tuin als Dagbesteding

In ons gesprek werd al gauw duidelijk dat hij een grote droom had en dat was een tuin waarin de bewoners zouden kunnen werken en genieten van allerlei activiteiten die het hebben van een groentetuin met zich meebrengt.

Enerzijds een zinvolle dagbesteding, anderzijds zouden ze zelf kunnen bijdragen aan de verbetering van hun eenzijdige en karige maaltijden.

Met dit gegeven is Pietje terug gegaan naar Nederland om haar collega’s en werkgever Maatman Zorggroep (MMZG) in Weert enthousiast te maken voor dit dagbestedingsproject.

De tuin van Toyo is dus op de eerste plaats een dagbestedingsproject voor mensen met een verstandelijke gehandicap die wonen in het opvangcentrum.

Acties en Subsidies

Langzaam maar zeker werd iedereen enthousiast, een deel van het personeel van MMZG stelde de waarde van het kerstpakket ter beschikking en ook de directie van MMZG toonde zich bereid het project structureel te steunen. Binnen MMZG werd een Afrika werkgroep gestart en tijdens vele gesprekken en vervolgbezoeken aan Bénin kreeg het project steeds meer handen en voeten.

Begin 2008 werd een projectaanvraag ingediend bij Impulsis. In Weert en omgeving werden diverse acties gelanceerd zoals een spinningmarathon, een kledingmarkt en op 29 juni 2008 werd de eerste Weerter Afrikamarktdag georganiseerd.

Impulsis honoreerde de aanvraag met ruim € 10.000 en verdubbelde daarmee de bij elkaar geschraapte opbrengsten van de activiteiten zodat samen met de bijdrage van MMZG het hele project kan worden gefinancierd.

De Realisatie

In begin 2008 kochten we grond voor de tuin en eind van dat jaar begonnen de werkzaamheden voor de watervoorziening van de tuin. De put (van 65 meter diep) werd gegraven, de watertoren gebouwd en sinds april 2009 is de bouw van de verschillende verblijfsruimten en magazijn gestart. Het is de bedoeling dat de bewoners van het centrum er regelmatig meerdere dagen verblijven.

De watervoorzieningen zijn kostbaar maar noodzakelijk. In de regentijd is het te nat voor de teelt van groente. Dat doe je in de droge tijd, dan kun je doseren met water, maar dat vraagt om een put, pomp, watertoren, leidingen etc.

Een groep jongeren die een biologische groetentuin hebben in de omgeving geven technische begeleiding en een ex-bewoner van het opvangcentrum is naar een biologische tuinbouwschool gegaan en wordt straks de oppertuinman. De gemeente (o.a. vergunningen en bouwtoezicht) en een landmeetkundig bureau (officieel eigendomsbewijs) verlenen gratis hun medewerking.

Eind 2009 zal alles klaar zijn en kan de tuin feestelijk worden geopend.

De overschotten van de tuin zullen door de bewoners van het centrum op de lokale markten worden verkocht en misschien kunnen we wel een winkeltje starten in het centrum.

Door de tuin en door de verkoop van de groente komen de bewoners van het centrum in aanraking met de bevolking hetgeen de acceptatie door en integratie in de maatschappij bevorderd.

Wij hopen op deze wijze de bevolking te laten zien dat deze mensen niet ‘eng’ zijn en niet door demonen bezeten. Het taboe, het idee van de ‘straf van God’ hopen we een beetje te kunnen doorbreken. Dat zal met kleine stapjes gaan in een land met duizend andere prioriteiten. Het mededogen voor deze mensen die het dubbel zo zwaar hebben in het toch al zware leven wint langzaam maar zeker terrein in Afrika. Dat valt af te leiden uit het initiatief van de oprichting van het centrum, de groeiende belangstelling van het lokaal bestuur en de grote dankbaarheid van ouders en familie die van een grote zorg bevrijd zijn.

De tuin draagt de naam van Toyo

Toyo zelf is er niet meer. Ze overleed te vroeg, zoals zovelen in Afrika aan soms onbenullige ziekten. Ook lichamelijk was ze niet erg gezond. Zij was de directe aanleiding voor de oprichting van het Centrum en de start van het Dagbestedingsproject. Als inspirator van de tuin zal de tuin haar naam dragen: ‘DE TUIN VAN TOYO’.
Zonder de toevallige ontmoeting met Pietje hadden we haar niet gekend en weinig geweten hebben van al die vastgeketende mensen, verborgen in hutjes in ontoegankelijke dorpen.
In de tuin van Toyo hopen we deze mensen weer zichtbaar te maken. De gehandicapte mens heeft recht op zorg en veiligheid.

De tuin is wat ons betreft nog maar het begin. De komende jaren hopen we een kleinvee (konijnen, varkens) projectje in gang te zetten. Dat levert weer vlees, geld (verkoop) en mest (voor de tuin) op. Ook tal van andere zaken zoals een zekere professionalisering van het personeel vragen nog veel aandacht maar ook verbetering of vernieuwing van de huidige verblijven van het opvangcentrum die ver onder de maat zijn. Misschien is het nodig om of het oude centrum te kopen (nu gehuurd) of om een nieuw te bouwen. De financiële situatie zal de maat van de toekomst zijn.